Podobnie jak w zeszłym roku, najbliższe wpisy poświęcę filmom nominowanym do nagrody za najlepsze kostiumy. Nominacje otrzymali:

Lisy Christl za "Anonimus"

Mark Bridges za "Artystę"

Sandy Powell za "Hugo i jego wynalazek"

Michael O'Connor za "Jane Eyre"

Arianne Phillips za "W.E."

Pośród nominacji w tej kategorii zabrakło filmów osadzonych we współczesnych realiach, dzięki czemu walka wydaje się być wyrównana. Akademia od lat ma słabość do kostiumów historycznych – ich rozmach przyćmiewa często wartość merytoryczną. Czy i tak będzie tym razem ?

Eva Mendes, Jane Magazine, 2007, fot. Ellen Von Unwerth

Lisbeth Salander to jedna z najsłynniejszych bohaterek literackich ostatnich lat. Stworzona przez szwedzkiego pisarza Stiega Larssona, wyrzucona poza nawias społeczny, zamknięta w sobie, emocjonalnie okaleczona, ale obdarzona genialnym umysłem buntowniczka. Bohaterka, którą pokochały miliony czytelników. Salander to nie tylko postać, to również ucieleśnienie manifestu Larssona, jego sprzeciwu wobec wypaczeń szwedzkiego systemu państwowego, który pod cienką warstewką praworządności gnije od korupcji. Furia bohaterki wobec opresyjnej rzeczywistości, kształtowanej w głównej mierze przez mężczyzn, jest wyrazem osobistych poglądów pisarza, buntującego się przeciw wszelkim społecznym niesprawiedliwościom.

Kwestii wyglądu bohaterki autor nie poświęcił wiele miejsca, dowiadujemy się tylko, że  „(…) jest bladą, anorektycznie chudą i ostrzyżoną na jeżyka dziewczyną z kolczykami w nosie i brwiach. Na szyi miała wytatuowaną dwucentymetrową osę, a wokół lewego bicepsa i kostki – prosty szlaczek. Kiedy zakładała podkoszulek na ramiączkach, można było zobaczyć, że również jedną z łopatek zdobił większy tatuaż przedstawiający smoka. Farbowała swoje naturalnie rude włosy na kruczoczarno.”*

Tak skromny opis pobudzał wyobraźnię czytelników i pozwalał im na własne wyobrażenia związane z wyglądem bohaterki. Zmierzenie się z nimi było sporym wyzwaniem. Jako pierwsza podjęła się tego zadania Noomi Rapace, która wcieliła się w Salander w szwedzkiej ekranizacji trylogii Larssona.  Aktorka wyszła z tej próby zwycięsko – jej surowa uroda i niemal chłopięca sylwetka, w połączeniu z aktorskim talentem, nie tylko spełniły oczekiwania widzów, ale  też otworzyły Rapace drogę do dalszej kariery, również poza granicami Szwecji.

Kiedy pierwszą powieść Larssona postanowił przenieść na ekran David Fincher, nie było wątpliwości, że aktorka, która zagra rolę Salander, stanie przed podwójnie trudnym zadaniem. Nie tylko będzie musiała zmierzyć się z literackim pierwowzorem, ale też z postacią wykreowaną przez Rapace, która zdążyła już podbić serca widzów i krytyków. Sam Roger Ebert długo lobbował za tym, by to Szwedka powtórzyła swą brawurową rolę u Finchera, ostatecznie jednak aktorka nie wyraziła zainteresowania.

Poszukiwania nowej Lisbeth trwały dość długo i obfitowały w zaskakujące pomysły. Carey Mulligan, Kristen Stewart, Natalie Portman, Keira Knightley, Anne Hathaway czy Scarlett Johansson to tylko kilka z nazwisk, które były brane pod uwagę. Ostatecznie casting wygrała mało popularna Rooney Mara, kojarzona przede wszystkim z nową wersją „Koszmaru z Ulicy Wiązów” i małą rólką w „The Social Network”. Młoda aktorka żywo zaangażowała się w kreowanie postaci. Ścięła i przefarbowała włosy, rozjaśniła brwi, a nawet zdecydowała się na piercing twarzy i sutków.

.

Stroje Salander odzwierciedlają bunt, a korzenie tych stylizacji sięgają źródeł punkowych – skórzane kurtki, ciężkie buty, ciemne kolory, poszarpane koszulki. Stanowią manifest życiowej postawy bohaterki, a zarazem idealny kamuflaż, który w sprzyjających okolicznościach pozwala jej wtopić się w tłum i pozostać niezauważoną. Jej stroje, makijaż i fryzury tylko pozornie stanowią wciąż ten sam uniform zbuntowanej dziewczyny. W rzeczywistości występują miedzy nimi różnice, które subtelnie odzwierciedlają jej wewnętrzne przeżycia. Kiedy chce odgrodzić się od świata, jej fryzura to nastroszony irokez i mocno podkreślone oczy. Gdy dokonuje zemsty, jej makijaż staje się synonimem barw wojennych. Czarny pas tuszu rozmazany w obrębie oczu, przypomina makijaż innej postpunkowej postaci – Pris z „Łowcy androidów”.

Pris "Łowca androidów"

Kiedy dziennikarz Mikael Blomkvist zaczyna zdobywać jej zaufanie, dołączając tym samym do wąskiego grona osób, dla których Salander gotowa jest wyjść ze swojej skorupy i odsłonić prawdę o sobie, jej wizerunek łagodnieje. Makijaż staje się delikatniejszy, a włosy, rozpuszczone, swobodnie okalają twarz.

Trish Sumerville opowiada o pracy nad kostiumami w “Dziewczynie z tatuażem”:

Gdyby Salander istniała naprawdę, z pewnością zaskoczyłby ją fakt, że ubrania które nosi jako symbol swego buntu i zbroję skrywającą pokiereszowaną duszę, stały się inspiracją dla powstania kolekcji ubrań H&M. Stroje zaprojektowała Trish Sumerville, odpowiadająca u Finchera za kostiumy. Ubrania bohaterki są nierozerwalnie związane z jej traumatycznymi doświadczeniami, wśród których dominują gwałt i agresja, więc kolekcja popularnej sieciówki wywołuje mieszane uczucia. Stylizacje inspirowane wyglądem Lisbeth, funkcjonując w oderwaniu od swych źródeł stają się pierwszym krokiem do przeobrażenia bohaterki z symbolu ważkich problemów społecznych do modowej ciekawostki sezonu.

*S. Larsson „Mężczyźni, którzy nienawidzą kobiet”, tłum. Beata Walczak – Larsson, Warszawa 2008

Tytuł: Dziewczyna z tatuażem/Girl with the Dragon Tattoo, The
Rok: 2011
Reżyseria: David Fincher
Obsada: Daniel Craig, Rooney Mara, Christopher Plummer
Kostiumy: Trish Summerville

“Sex appeal is 50% what you’ve got and 50% what people think you’ve got.”

Sophia Loren

Co istotne, „Szpieg” nie jest kolejnym odcinkiem przygód Jasona Bourne’a czy wystawnym wojażem agenta 007. Członkowie MI6 nie mają w sobie nic z blichtru, do którego przyzwyczaiło nas hollywoodzkie kino – są tu grupą podstarzałych, zmęczonych życiem pracoholików, nieustannie rywalizujących o wpływy. Widowiskowe pościgi zastępuje im widowiskowa robota, zamiast egzotycznych przygód trafiają im się nudne spotkania w posępnych biurach, zaś nieszczęśliwe związki są tylko echem wymarzonych romansów. To właśnie autentyzm i obalająca mity szczerość  zadecydowały o sile szpiegowskiej powieści Johna le Carré’a, przeniesionej właśnie na ekran przez Tomasa Alfredsona.

Kiedy pada podejrzenie, że jeden z bohaterów  może być wtyczką rosyjskiego wywiadu, rozpoczyna się mozolne śledztwo. Prowadzi je nieustępliwy George Smiley (Gary Oldman). Długie ujęcia, statyczne kadry i niedookreślony główny bohater nie wydają się być właściwą składnią przepisu na trzymającą w napięciu fabułę. Pozory jednak mylą, a rozgrywająca się na ekranie historia podskórnie angażuje widza. Nie chodzi tu jednak o zagryzanie warg w oczekiwaniu na tożsamość zdrajcy; to sam proces dochodzenia prawdy, konsekwentnie odsłaniający naturę poszczególnych postaci, robi największe wrażenie.

Choć akcja filmu rozgrywa się pod koniec lat 70., próżno w nim szukać w kolorowych dzwonów czy butów na koturnach. Odpowiedzialna za kostiumy Jacqueline Durran – znana m.in. z projektu pięknej sukni Keiry Knightley w „Pokucie” – w nienarzucających się detalach strojów zawarła całą prawdę o ich właścicielach. Brytyjscy agenci wysokiego szczebla to ludzie z klasą, z doskonałymi manierami i świetnym wykształceniem. Te cechy podkreśla ich charakterystyczny styl – stonowany, elegancki, dopracowany w najmniejszych detalach, od skarpetek po okulary.

George Smiley

To człowiek tajemniczy i powściągliwy, rzadko okazujący emocje.  W filmie pojawia się w dwóch garniturach, nie sposób ich jednak odróżnić. W niepozornych, szarych strojach agent niemal idealnie wtapia się w ponure tło miasta. Niewidoczny dla innych, niemal przez nich lekceważony, potrafi uderzyć w najmniej spodziewanym momencie. Smiley to schowany w cieniu, uważny obserwator.

Jego prosty płaszcz przeciwdeszczowy inspirowany był modelem noszonym niegdyś przez pisarza Grahama Greene’a.

Największą trudnością okazało się znalezienie okularów, które nawiązywałyby do tych noszonych przez Aleca Guinnessa, wcielającego się w rolę Smileya w kultowym serialu z lat 70. Egzaminu nie zdało ponad 50 oprawek, aż w końcu Gary Oldman upolował idealny model w jednym ze sklepów w Los Angeles.

Peter Guillam

Najmłodszy z agentów, przedstawiciel nowego pokolenia, mniej opanowany i bardziej emocjonalny od starszych kolegów. Posiadacz najmodniejszej fryzury i miłośnik nowoczesnych fasonów – rozszerzanych spodni i wzorzystych krawatów. Tylko jego stroje wyraźnie wskazują w jakich latach rozgrywa się historia.

Bill Haydon

To jedyny bohater, który ma wyraźne poczucie humoru. Jego temperament przejawia się w efektownych spinkach do mankietów i kolorowych skarpetkach noszonych do stonowanych garniturów. Na tle kolegów jego styl stanowi niemal ekstrawagancję.

Ricki Tarr i Jim Prideaux

Agenci operacyjni, spece od „brudnej” roboty. Ricki Tarr to człowiek, który z pewnością nie pochodzi z tych samych sfer, co jego przełożeni.  Jego domeną jest siła, podkreślona strojem – proste dżinsy, koszula, kurtka. To ten sam rodzaj męskości, który reprezentował niegdyś Steve McQueen. Durran nie ukrywa – to właśnie jego styl zainspirował ją do stworzenia garderoby Tarra.  Ubranie młodego agenta ma również znaczenie praktyczne, może się w nim bez trudu wtopić w tłum, nie zwracając niczyjej uwagi.

Podobną funkcje pełni skórzana kurtka i czarny sweter innego agenta – Jima Prideaux, który jest jednak postacią nieco bardziej tajemniczą i w którego przypadku nie tyle siła ma znaczenie, co bezwzględne opanowanie.

Kontroler

Jest (jak się szybko dowiadujemy – byłym już) szefem całej sekcji. Starszy, doświadczony agent o silnym charakterze i wybuchowym temperamencie. To człowiek przywiązany do tradycji, jeden z tych, którzy od lat noszą wciąż te same sprawdzone garnitury.

Kobiety

W filmie pojawia się zaledwie garstka żeńskich postaci, bez wyjątku w rolach drugoplanowych. Jedną z nich jest Irina (Svetlana Khodchenkova, znana polskim widzom z „Małej Moskwy”), eteryczna, delikatna blondynka o twardym spojrzeniu skrzywdzonej kobiety. Jej kruchość podkreślają jasne kolory ubrań i zwiewne tkaniny.

zwiastun:

Tytuł: Szpieg/Tinker, Tailor, Soldier, Spy
Rok: 2011
Reżyseria: Tomas Alfredson
Obsada: Gary Oldman, Tom Hardy, John Hurt, Colin Firth
Kostiumy: Jacqueline Durran